مقدمه
هانتاویروس (Hantavirus) نام گروهی از ویروسها است که عمدتاً توسط جوندگان وحشی حمل میشوند و میتوانند در شرایط خاص به انسان منتقل شوند. اگرچه این بیماری نسبتاً نادر محسوب میشود، اما در صورت ابتلا ممکن است عوارض بسیار شدیدی ایجاد کند و حتی در برخی موارد منجر به مرگ شود.
در سال ۲۰۲۶ هانتاویروس دوباره در صدر اخبار سلامت جهان قرار گرفت. علت این موضوع وقوع یک خوشه ابتلا مرتبط با کشتی گردشگری MV Hondius بود که باعث شد سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مرکز کنترل بیماری اروپا (ECDC) و بسیاری از سازمانهای بهداشتی بینالمللی تحقیقات گستردهای را آغاز کنند.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروسها خانوادهای از ویروسها هستند که در جوندگان مختلف زندگی میکنند. این ویروسها معمولاً برای حیوان میزبان مشکلی ایجاد نمیکنند اما در صورت انتقال به انسان میتوانند بیماریهای خطرناکی ایجاد کنند.
بیش از ۲۰ گونه مختلف از هانتاویروس شناسایی شده است. شدت بیماری به نوع ویروس و منطقه جغرافیایی بستگی دارد.
- در قاره آمریکا بیشتر باعث سندرم ریوی هانتاویروس (HPS) میشوند.
- در اروپا و آسیا بیشتر باعث تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS) میشوند.
آخرین وضعیت هانتاویروس در سال ۲۰۲۶
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، در ماه مه ۲۰۲۶ یک خوشه ابتلا به نوع «ویروس آند» (Andes Virus) در میان مسافران کشتی گردشگری MV Hondius شناسایی شد. تا پایان ماه مه، ۱۳ مورد ابتلا شامل ۱۱ مورد قطعی و ۲ مورد احتمالی گزارش شد که متأسفانه ۳ نفر از بیماران جان خود را از دست دادند. تحقیقات نشان میدهد منشأ اولیه احتمالاً تماس با جوندگان آلوده در آمریکای جنوبی بوده است و سپس انتقال محدود انسان به انسان نیز مورد بررسی قرار گرفت. 0
سازمان جهانی بهداشت همچنان خطر این رویداد را برای جمعیت عمومی جهان «پایین» ارزیابی کرده است، اما پایش افراد در تماس نزدیک با بیماران ادامه دارد. 1
ویروس آند (Andes Virus) چیست؟
ویروس آند یکی از گونههای شناختهشده هانتاویروس است که عمدتاً در کشورهای آمریکای جنوبی از جمله آرژانتین و شیلی مشاهده میشود.
این ویروس اهمیت ویژهای دارد زیرا تنها گونه شناختهشده هانتاویروس است که در شرایط خاص میتواند از انسان به انسان منتقل شود. البته این انتقال معمولاً نیازمند تماس نزدیک و طولانیمدت با فرد بیمار است و به آسانی بیماریهایی مانند آنفلوانزا یا کووید-۱۹ منتقل نمیشود. 2
هانتاویروس چگونه منتقل میشود؟
مهمترین راه انتقال هانتاویروس تماس با ترشحات جوندگان آلوده است.
- استنشاق گرد و غبار آلوده به ادرار یا مدفوع جوندگان
- تماس مستقیم با فضولات جوندگان
- لمس سطوح آلوده و سپس تماس با دهان یا بینی
- گازگرفتگی توسط جوندگان آلوده
افرادی که در انبارها، روستاها، مزارع، جنگلها یا ساختمانهای متروکه فعالیت میکنند بیشتر در معرض خطر قرار دارند. 3
علائم بیماری هانتاویروس
علائم اولیه معمولاً مشابه بسیاری از بیماریهای ویروسی است و همین موضوع تشخیص زودهنگام را دشوار میکند.
- تب ناگهانی
- خستگی شدید
- درد عضلانی
- سردرد
- لرز
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
در مراحل پیشرفته ممکن است بیمار دچار مشکلات شدید تنفسی شود.
- تنگی نفس
- سرفه
- تجمع مایع در ریهها
- افت فشار خون
- شوک
- نارسایی تنفسی
دوره نهفتگی بیماری
فاصله بین تماس با ویروس و شروع علائم معمولاً بین یک تا هشت هفته متغیر است. در شیوع سال ۲۰۲۶ نیز برخی موارد جدید هفتهها پس از ترک کشتی شناسایی شدند که نشاندهنده طولانی بودن دوره نهفتگی در برخی بیماران بود. 4
میزان مرگ و میر هانتاویروس
شدت بیماری به نوع ویروس بستگی دارد. در سندرم ریوی ناشی از برخی گونههای هانتاویروس، میزان مرگومیر میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد باشد. در گزارشهای سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید شده که ویروس آند در صورت ایجاد بیماری شدید ریوی میتواند مرگومیر قابل توجهی داشته باشد. 5
تشخیص هانتاویروس
تشخیص بیماری تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست و نیاز به آزمایشهای تخصصی دارد.
- آزمایش PCR
- آزمایشهای سرولوژی
- بررسی آنتیبادیها
- تصویربرداری از ریه در موارد شدید
درمان هانتاویروس
در حال حاضر درمان اختصاصی و قطعی برای بیشتر انواع هانتاویروس وجود ندارد.
درمان شامل مراقبت حمایتی است:
- اکسیژنتراپی
- مراقبت در بخش مراقبتهای ویژه
- کنترل فشار خون
- مدیریت مایعات
- حمایت تنفسی در موارد شدید
تشخیص و بستری زودهنگام نقش مهمی در افزایش شانس بهبود بیمار دارد.
آیا واکسن هانتاویروس وجود دارد؟
در حال حاضر واکسن عمومی و تأییدشده جهانی برای پیشگیری از بیشتر انواع هانتاویروس وجود ندارد. تحقیقات متعددی در کشورهای مختلف در حال انجام است اما هنوز واکسنی که به صورت گسترده مورد استفاده قرار گیرد در دسترس نیست. 6
راههای پیشگیری از هانتاویروس
- جلوگیری از ورود جوندگان به خانه و انبار
- نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته
- بستن شکافها و سوراخهای ساختمان
- جمعآوری صحیح زبالهها
- رعایت بهداشت محیط
- شستوشوی مرتب دستها
در صورت مشاهده فضولات جوندگان باید از روشهای ایمن برای پاکسازی استفاده شود و از ایجاد گرد و غبار جلوگیری گردد.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
- کشاورزان
- کارگران انبارها
- جنگلبانان
- کوهنوردان و طبیعتگردان
- افرادی که در مناطق روستایی زندگی میکنند
- افرادی که با جوندگان سروکار دارند
تفاوت هانتاویروس با کووید-۱۹
اگرچه هر دو بیماری میتوانند علائم تنفسی ایجاد کنند، اما تفاوتهای مهمی دارند.
- هانتاویروس عمدتاً از جوندگان منتقل میشود.
- کووید-۱۹ به راحتی بین انسانها منتقل میشود.
- شیوع هانتاویروس معمولاً محدود و موضعی است.
- موارد ابتلا به هانتاویروس بسیار کمتر از کووید-۱۹ است.
جمعبندی
هانتاویروس یک بیماری ویروسی نادر اما بالقوه خطرناک است که عمدتاً از طریق تماس با جوندگان آلوده منتقل میشود. رویداد سال ۲۰۲۶ در کشتی MV Hondius باعث شد توجه جهانی دوباره به این بیماری جلب شود. با وجود ثبت ۱۳ مورد ابتلا و ۳ مورد مرگ در این خوشه، سازمان جهانی بهداشت خطر کلی برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است. رعایت اصول بهداشت محیط، کنترل جمعیت جوندگان و آگاهی از علائم بیماری مهمترین راهکارهای پیشگیری محسوب میشوند. تشخیص زودهنگام و دریافت مراقبت پزشکی مناسب نیز میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش احتمال بهبود بیماران داشته باشد. 7